Middeleeuws handschrift onthult 43 mirakelen van Sint-Ursmarus in Aalst
Historicus Dirk Van de Perre brengt op donderdag 26 november in Bibliotheek Utopia in Aalst een bijzonder stukje vergeten stadsgeschiedenis tot leven. Hij vertelt er over een Middelnederlands handschrift waarin 43 mirakelen van de heilige Ursmarus worden beschreven. Die zouden tussen 1423 en 1436 hebben plaatsgevonden in en rond de Sint-Ursmaruskapel in Aalst.
De geschiedenis van Sint-Ursmarus gaat terug tot de vroege middeleeuwen. Ursmarus was abt van de Abdij van Lobbes van 689 tot 713. Zijn naam is ook verbonden met de vroege geschiedenis van Aalst. Net buiten de middeleeuwse stadswallen, aan de noordwestelijke zijde van de stad, stond destijds een kapel die aan de heilige was gewijd.
In 1268 kregen de wilhelmieten de kapel en de omliggende gronden in handen. Ze bouwden er hun eerste klooster. De kleine kloosterorde speelde een belangrijke rol in het middeleeuwse Aalsterse stadsleven. Nadat het klooster in 1348 werd verwoest, verhuisden de monniken naar het voormalige Sterreklooster in de Pontstraat, bij de Brusselse Poort. Daar bleven ze tot de opheffing van hun orde in 1784 door keizer Jozef II. De Sint-Ursmaruskapel bleven ze nog bedienen tot 1578-1579. Door de aanleg van verdedigingswerken verdween de kapel uiteindelijk uit het Aalsterse stadsbeeld.
43 mirakelen tijdens de pestepidemie
Het handschrift beschrijft 43 mirakelen die zich tussen 1423 en 1436 in en rond de kapel zouden hebben voorgedaan. Daar stond een miraculeus beeld van Sint-Ursmarus. De eerste mirakelen vielen samen met het uitbreken van een pestepidemie in Aalst in 1423.
Volgens Dirk Van de Perre wilden de wilhelmieten met de verhalen, die in de volkstaal werden opgeschreven, de tanende verering van Sint-Ursmarus nieuw leven inblazen. Tegelijk hoopten ze de Aalstenaars moed en vertrouwen te geven in de bescherming van de heilige tegen de pest en andere ziekten.
De verhalen bevatten opvallend veel historische details. Zo worden onder meer de precieze data van de genezingen, de namen en woonplaatsen van de betrokkenen en de getuigen vermeld. Onder die getuigen bevonden zich zelfs enkele schepenen van de stad. Daardoor vormt het handschrift ook een bijzondere bron voor de kennis van het dagelijkse leven in het 15de-eeuwse Aalst.
Onbekend document in Koninklijke Bibliotheek
Het handschrift is tot nu toe nauwelijks bekend in de Aalsterse geschiedschrijving. Het wordt bewaard in de Koninklijke Bibliotheek in Brussel en is afkomstig uit het Brugse wilhelmietenklooster. Het document dateert van ongeveer 1500.
Van de Perre vermoedt dat het Brugse handschrift een kopie is van een oudere, intussen verloren gegane Aalsterse versie, die omstreeks 1436 door een Aalsterse wilhelmiet werd geschreven.
Zijn uitgebreide studie verschijnt in het tijdschrift Het Land van Aalst, jaargang 78 (2026), nummer 3, op pagina 98 tot 145. De publicatie bevat een volledige fotografische weergave van het handschrift, naast een parallelle transcriptie. Het volledige nummer is aan dit bijzondere historische document gewijd.
Sinds 2026 verschijnt Het Land van Aalst uitsluitend digitaal en is het tijdschrift gratis toegankelijk via de website van de vereniging. Omdat het om een uitzonderlijk Middelnederlands document gaat, zorgt de auteur voor een beperkt aantal gedrukte exemplaren die tijdens de lezing beschikbaar zullen zijn voor geïnteresseerden.
Praktisch
De lezing door dr. Dirk Van de Perre vindt plaats op donderdag 26 november om 19.30 uur in Bibliotheek Utopia in Aalst. De toegang is gratis.
Historicus Dirk Van de Perre brengt op donderdag 26 november in Bibliotheek Utopia in Aalst een bijzonder stukje vergeten stadsgeschiedenis tot leven. Hij vertelt er over een Middelnederlands handschrift waarin 43 mirakelen van de heilige Ursmarus worden beschreven. Die zouden tussen 1423 en 1436 hebben plaatsgevonden in en rond de Sint-Ursmaruskapel in Aalst.
De geschiedenis van Sint-Ursmarus gaat terug tot de vroege middeleeuwen. Ursmarus was abt van de Abdij van Lobbes van 689 tot 713. Zijn naam is ook verbonden met de vroege geschiedenis van Aalst. Net buiten de middeleeuwse stadswallen, aan de noordwestelijke zijde van de stad, stond destijds een kapel die aan de heilige was gewijd.
In 1268 kregen de wilhelmieten de kapel en de omliggende gronden in handen. Ze bouwden er hun eerste klooster. De kleine kloosterorde speelde een belangrijke rol in het middeleeuwse Aalsterse stadsleven. Nadat het klooster in 1348 werd verwoest, verhuisden de monniken naar het voormalige Sterreklooster in de Pontstraat, bij de Brusselse Poort. Daar bleven ze tot de opheffing van hun orde in 1784 door keizer Jozef II. De Sint-Ursmaruskapel bleven ze nog bedienen tot 1578-1579. Door de aanleg van verdedigingswerken verdween de kapel uiteindelijk uit het Aalsterse stadsbeeld.
43 mirakelen tijdens de pestepidemie
Het handschrift beschrijft 43 mirakelen die zich tussen 1423 en 1436 in en rond de kapel zouden hebben voorgedaan. Daar stond een miraculeus beeld van Sint-Ursmarus. De eerste mirakelen vielen samen met het uitbreken van een pestepidemie in Aalst in 1423.
Volgens Dirk Van de Perre wilden de wilhelmieten met de verhalen, die in de volkstaal werden opgeschreven, de tanende verering van Sint-Ursmarus nieuw leven inblazen. Tegelijk hoopten ze de Aalstenaars moed en vertrouwen te geven in de bescherming van de heilige tegen de pest en andere ziekten.
De verhalen bevatten opvallend veel historische details. Zo worden onder meer de precieze data van de genezingen, de namen en woonplaatsen van de betrokkenen en de getuigen vermeld. Onder die getuigen bevonden zich zelfs enkele schepenen van de stad. Daardoor vormt het handschrift ook een bijzondere bron voor de kennis van het dagelijkse leven in het 15de-eeuwse Aalst.
Onbekend document in Koninklijke Bibliotheek
Het handschrift is tot nu toe nauwelijks bekend in de Aalsterse geschiedschrijving. Het wordt bewaard in de Koninklijke Bibliotheek in Brussel en is afkomstig uit het Brugse wilhelmietenklooster. Het document dateert van ongeveer 1500.
Van de Perre vermoedt dat het Brugse handschrift een kopie is van een oudere, intussen verloren gegane Aalsterse versie, die omstreeks 1436 door een Aalsterse wilhelmiet werd geschreven.
Zijn uitgebreide studie verschijnt in het tijdschrift Het Land van Aalst, jaargang 78 (2026), nummer 3, op pagina 98 tot 145. De publicatie bevat een volledige fotografische weergave van het handschrift, naast een parallelle transcriptie. Het volledige nummer is aan dit bijzondere historische document gewijd.
Sinds 2026 verschijnt Het Land van Aalst uitsluitend digitaal en is het tijdschrift gratis toegankelijk via de website van de vereniging. Omdat het om een uitzonderlijk Middelnederlands document gaat, zorgt de auteur voor een beperkt aantal gedrukte exemplaren die tijdens de lezing beschikbaar zullen zijn voor geïnteresseerden.
Praktisch
De lezing door dr. Dirk Van de Perre vindt plaats op donderdag 26 november om 19.30 uur in Bibliotheek Utopia in Aalst. De toegang is gratis.
Bron Gazet Ajoin